Favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik: O‘zbekiston Qizil Yarim Oy Jamiyatida PER loyihasi yakunlandi

Favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik faqatgina zarur vositalarga ega bo‘lish bilan cheklanmaydi. Eng muhimi — tashkilot o‘z imkoniyatlarini qanchalik yaxshi bilishi, mavjud bo‘shliqlarni vaqtida aniqlashi va inqiroz yuz berganda ularga qanday javob qaytarishini oldindan anglay olishi. O‘zbekiston Qizil Yarim Oy Jamiyatida o‘tkazilgan PER loyihasi aynan shu savollarga javob izlashga qaratildi.

Joriy yilning 3–7 avgust kunlari O‘zbekiston Qizil Yarim Oy Jamiyatida besh kun davomida favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlikni baholashga qaratilgan PER loyihasi amalga oshirildi. Loyiha doirasida Jamiyatning respublika darajasida faoliyat yuritayotgan turli bo‘lim va yo‘nalishlaridagi xodimlari bir maydonga jamlanib, tashkilotning favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik holatini birgalikda tahlil qildilar.

PER — Preparation for Emergency Response, ya’ni favqulodda vaziyatlarga javob berishga tayyorgarlik jarayonini anglatadi. Loyihaning asosiy mohiyati tashkilot faoliyatiga tashqaridan baho berishdan ko‘ra, mavjud imkoniyatlar, tizimlar va ehtiyojlarni tashkilotning o‘zi tomonidan chuqur tahlil qilish, kuchli jihatlarni aniqlash hamda takomillashtirish zarur bo‘lgan yo‘nalishlarni belgilashdan iborat bo‘ldi.

Besh kunlik jarayon bir necha oy avval boshlangan edi

Avgust oyidagi besh kunlik tadbir aslida loyihaning boshlanish nuqtasi emas edi. PER jarayoni may oyida o‘tkazilgan uch kunlik treningdan boshlangan.

Ushbu treningda O‘zbekiston Qizil Yarim Oy Jamiyatining bir qator xodimlari ishtirok etib, PER loyihasining mazmuni, yondashuvlari va baholash mexanizmlari bilan tanishdilar. Bu bosqich keyingi jarayon uchun muhim tayyorgarlik vazifasini bajardi. Chunki avgust oyidagi baholash jarayonida ishtirokchilardan nafaqat savollarga javob berish, balki har bir yo‘nalishga tanqidiy va xolis nazar bilan qarash talab etildi.

Loyihani amalga oshirish jarayonida turli mamlakat va tashkilotlardan kelgan mutaxassislar ham faol ishtirok etdilar. Finlandiya Qizil Xoch Jamiyatidan Mia, Xalqaro Qizil Xoch va Qizil Yarim Oy Jamiyatlari Federatsiyasidan (IFRC) Yevropaning iqlim masalalari bo‘yicha mutaxassisi Paula, shuningdek, Qirg‘iziston Qizil Yarim Oy Jamiyatidan Guldar va Azamat fasilitator sifatida jarayonni qo‘llab-quvvatladilar.

Bu esa loyihaga nafaqat milliy, balki xalqaro tajriba va turli mamlakatlarda shakllangan yondashuvlarni ham olib kirish imkonini berdi.

Birinchi kun: tanishuvdan tahlilga

3 avgust kuni boshlangan besh kunlik jarayonning ilk kuni tanishuvdan boshlandi. Ishtirokchilar loyiha, uning maqsad va vazifalari, tashkilotning turli yo‘nalishlarida faoliyat olib borayotgan hamkasblar hamda turli madaniy yondashuvlar bilan yaqindan tanishdilar.

Biroq dastlabki tanishuvdan so‘ng jarayon tez orada ancha jiddiy bosqichga o‘tdi. Ishtirokchilar oldiga tashkilotning favqulodda vaziyatlarga qanchalik tayyor ekanini aniqlash vazifasi qo‘yildi.

Buning uchun turli yo‘nalishlarga oid savollar asosida Jamiyatning mavjud faoliyati, imkoniyatlari va tayyorgarlik darajasi tahlil qilindi.

Savollar oddiy ko‘rinsa-da, ularga javob berish har doim ham oson kechmadi.

Chunki PERning asosiy maqsadi shunchaki “hammasi yaxshi” degan javobni olish emas. Aksincha, jarayon ishtirokchilarni tashkilot faoliyatiga xolis nazar bilan qarashga, mavjud kamchiliklarni tan olishga va ularni qanday bartaraf etish mumkinligi haqida o‘ylashga undadi.

Xolis baholash — eng qiyin, ammo eng muhim bosqich

Favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik masalasida har bir tizim mukammal ishlashi talab etiladi. Biroq amaliyotda barcha zarur imkoniyat va resurslarning doimo to‘liq bo‘lishi mumkin emas.

O‘zbekiston Qizil Yarim Oy Jamiyati ham o‘z faoliyatini turli sharoitlarda olib boradi. Ba’zi yo‘nalishlarda imkoniyatlar yetarli bo‘lsa, boshqa sohalarda yanada rivojlanish, qo‘shimcha resurs yoki yangi mexanizmlarga ehtiyoj mavjud.

Shu sababli PER jarayonida savollarga vijdonan va xolis javob berish alohida ahamiyat kasb etdi.

Ishtirokchilar uchun eng muhim vazifa mavjud holatni chiroyli ko‘rsatish emas, balki uni qanday bo‘lsa, shunday ko‘rish edi. Chunki aniqlangan har bir kamchilik — bu faqat muammo emas, balki kelgusida rivojlanish uchun imkoniyat hamdir.

Aynan shu jihat loyihaning eng muhim tomonlaridan birini tashkil etdi: o‘z faoliyatini baholash orqali tashkilot nimani yaxshi bajarayotganini, qaysi yo‘nalishlarda esa yanada kuchayish zarurligini o‘zi aniqladi.

1–3-kunlar: savollar ortidagi katta tahlil

Keyingi uch kun davomida baholash jarayoni izchil davom etdi. Turli savollar orqali tashkilotning favqulodda vaziyatlarga tayyorgarlik holati batafsil ko‘rib chiqildi.

Har bir savol ortida tashkilotning real faoliyati, mavjud mexanizmlari va amaliy imkoniyatlari turardi.

Shuning uchun jarayon oddiy savol-javobdan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi. Ishtirokchilar o‘z faoliyatlarini muhokama qildilar, mavjud holatni tahlil qildilar va ayrim masalalarga yangicha nuqtai nazardan qarash imkoniga ega bo‘ldilar.

Eng muhimi, baholash davomida aniqlangan kamchiliklar yashirilmay, ularni kelgusida hal qilish yo‘llari haqida fikr yuritildi.

4-kun: nimani birinchi navbatda o‘zgartirish kerak?

Loyihaning to‘rtinchi kuni avvalgi uch kunlik tahlil natijalarini amaliy ustuvorliklarga aylantirishga bag‘ishlandi.

Endi asosiy savol “nimalar yetishmayapti?” emas, balki “qaysi masalalarni birinchi navbatda hal qilish kerak?”degan savolga aylandi.

Aniqlangan ehtiyoj va kamchiliklar ustuvorlik darajasiga ko‘ra ajratildi. Qaysi yo‘nalishlar birinchi navbatda takomillashtirilishi, qaysilari ikkinchi darajada va qaysilari uchinchi bosqichda ko‘rib chiqilishi kerakligi belgilandi.

Bu yondashuv tashkilotga barcha masalalarni bir vaqtning o‘zida hal qilishga urinish o‘rniga, eng muhim va dolzarb vazifalarni bosqichma-bosqich amalga oshirish imkonini beradi.

Shunday qilib, PER jarayoni faqatgina mavjud vaziyatni aniqlash bilan cheklanmay, kelgusidagi harakatlar uchun yo‘nalishlarni ham belgilashga xizmat qildi.

5-kun: natijalar, xulosalar va yangi bosqich

Beshinchi kun loyihaning yakuniy bosqichi bo‘ldi.

Besh kun davomida amalga oshirilgan ishlar umumlashtirilib, baholash natijalari ishtirokchilar o‘rtasida muhokama qilindi. Jarayon davomida aniqlangan asosiy jihatlar yana bir bor ko‘rib chiqildi va umumiy xulosalar shakllantirildi.

Loyihaning yakunlanishi bilan ish tugamadi. Aksincha, PER davomida aniqlangan ehtiyoj va ustuvor yo‘nalishlar kelgusidagi faoliyatni takomillashtirish uchun muhim asos bo‘lib xizmat qiladi.

Tadbirning so‘nggi qismi esa iliq muhitda o‘tdi. Ishtirokchilarga esdalik sovg‘alari topshirildi va loyiha jarayonida hamkorlik qilgan barcha ishtirokchilar bilan xayrlashildi.

PER — baholashdan ko‘ra ko‘proq

O‘zbekiston Qizil Yarim Oy Jamiyatida o‘tkazilgan PER loyihasi bir necha kunlik savol-javob yoki navbatdagi treningdan ko‘ra kengroq mazmun kasb etdi.

U tashkilotga o‘z faoliyatiga tashqaridan emas, ichkaridan nazar tashlash imkonini berdi.

Favqulodda vaziyatlar qachon va qanday yuz berishini oldindan aniq bilib bo‘lmaydi. Ammo ularga tayyorgarlik ko‘rish, mavjud imkoniyatlarni baholash, zaif nuqtalarni aniqlash va zarur choralarni oldindan belgilash mumkin.

PER jarayonining eng muhim xulosasi ham shunda: tayyorgarlik — favqulodda vaziyat sodir bo‘lganidan keyin boshlanadigan ish emas. U aynan bugundan, mavjud imkoniyat va kamchiliklarni xolis baholashdan boshlanadi.

O‘zbekiston Qizil Yarim Oy Jamiyatida o‘tkazilgan ushbu jarayon esa tashkilotning kelgusida favqulodda vaziyatlarga yanada samarali va tizimli tayyorgarlik ko‘rishi uchun muhim qadam bo‘ldi.